Sztuka tradycyjna Birmy

17 maj 2016.

210
com_content.article
(8 razy zagłosowano, średnia ocena 4.88 na 5)
Sztuka tradycyjna Birmy4.88 out of 50 based on 8 voters.


Przez wieki Myanmar był krajem odizolowanym od reszty świata. Mimo iż jeszcze do niedawna w kraju tym nie było szkół artystycznych, różne dziedziny sztuki rozwijają się doskonale od setek lat. Te najważniejsze Birmańczycy nazywają „Dziesięcioma Kwiatami Birmy”.

Birma | Rzeźby z klasztoru Shwe-inbin, Mandalay
Birma | Klasztor Shwe-inbin, Mandalay (by anandajoti )

Kowalstwo artystyczne i jubilerstwo

„Panbe”, czyli kowalstwo artystyczne znane jest w Birmie od czasów rozwoju Bagan, czyli od XI wieku. W Azji Południowo-Wschodniej birmańscy artyści zajmujący się kowalstwem uważani są za jednych z najlepszych, a ich dzieła są wysoko cenione.

Podobnie jest w przypadku innej sztuki związanej z metalem. Jubilerstwo nazywane „pantain” zaczęło się rozwijać zaraz po tym, gdy Król Anawrahta sprowadził do Bagan posągi Buddy wykonane przez artystów z Mon. Przez wieki Birmańczycy osiągnęli perfekcyjność w tej dziedzinie.

Obecnie przepiękne wyroby ze srebra i złota można zakupić podczas rejsu po jeziorze Inle. Misterna ręczna robota zachwyca każdego. Trudno jest powstrzymać się przed zakupami.

Bardzo interesująca jest możliwość podpatrzenia, jak pracują jubilerzy, którzy przy pomocy najprostszych narzędzi potrafią wyczarować tak delikatną biżuterię. Birmańscy jubilerzy nie ograniczają się tylko do wyrobu ozdób. Zarówno ze srebra, jak i złota wykonują także przedmioty codziennego użytku, ozdobione skomplikowanymi ornamentami.

Odlewnictwo brązu

Kolejną, uważaną za najstarszą ze sztuk związanych z metalurgią, jest odlewnictwo brązu. „Pantin”, bo tak nazywa się ta sztuka obejmuje także wyroby z miedzi i mosiądzu. Głównymi produktami w tej dziedzinie są gongi, misy dla mnichów oraz odważniki w kształcie kaczek, które służą sprzedawcom na targach.

Z brązu odlewa się także dzwonki w kształcie świątyń. Ich delikatny dźwięk roznosi się w dal i powoli wycisza. Ponoć dzwonki te przynoszą szczęście i każdy powinien je mieć powieszone w domu. Należy jednak pamiętać, że musi ich być siedem, każdy na inny dzień tygodnia. Obecnie są one jedną z najchętniej kupowanych pamiątek wśród turystów.

Birma | Malowidła ścienne w jednej z birmańskich świątyń
Birma | Malowidła ścienne w jednej z birmańskich świątyń (by pwbaker )

Rzeźba

Równie chętne kupowane są wyroby birmańskich rzeźbiarzy. Patrząc na ażurowe cudeńka, trudno uwierzyć, że mogły one powstać za sprawą ludzkich rąk. Sztuka „panbu” powstała na długo przed okresem Bagan.

Dawniej wiele świątyń wykonanych było z drewna, jednakże większość z nich nie przetrwała próby czasu. Do jednych z najatrakcyjniejszych zaliczyć można: świątynię Shwesigone znajdująca się Nyaung-U, Klasztor Shwe-inbin z Mandalay oraz Klasztor Bakaya z Inwa.

Najczęstsze motywy rzeźbione w drewnie to rośliny (głównie kwiaty) oraz zwierzęta (szczególnie słonie). Często rzeźbiony bywa także Budda oraz postacie mitologiczne.

Nierozerwalnie ze sztuką tą połączony jest „panpooot”. Jest to sztuka tokarska. Jak podają źródła, pierwsi tokarze pojawili się w Birmie w VIII wieku.

Laka

„Panyun” to sztuka zdobienia laką. Obejmuje ona wytwarzanie przedmiotów z bambusa, drewna i czarnego lakieru nazywanego „sis-se”. Sztuka ta przywędrowała do Birmy w XI wieku. Centrum artystów zajmujących się laką jest Bagan. To właśnie tutaj można kupić śliczne dzbany, wazy, filiżanki, tace, talerze, szkatułki, a nawet małe stoliki kawowe wykonane z tego materiału.

Birmańska architektura

Kolejne trzy dziedziny sztuki związane są z architekturą.

Panyan” to tradycyjna sztuka budowania domostw oraz świątyń. Największym dziedzictwem tej sztuki są świątynie w Bagan. Wszystkie wybudowane z cegły, kamienia i cementu. Tradycje murowanych budowli pochodzą z kultury Pyu z pierwszego wieku. Jednak na budownictwo w Myanmarze najbardziej wpłynęło dziedzictwo kultury Mon z XI w.

Bezpośrednio ze sztuką payan wiąże się sztuka dekorowania budowli nazywana „pantaut”. Sztukateria widoczna jest szczególnie w budowlach sakralnych. Za rozkwit tej dziedziny zdobnictwa można uznać okres Bagan. Świątynie z tego okresu są niezwykle pięknie i bogato ozdobione. Najpopularniejsze motywy płaskorzeźb to kwiaty (rozkwitnięte i w pączkach), zwierzęta (szczególnie lwy) oraz smoki.

W świątyniach można także podziwiać dzieła sztuki „pantamault”, czyli kamienne rzeźby.

Rzeźba od dawna nauczana jest w Yangonie i Mandalay. To właśnie w okolicy Mandalay można podziwiać artystów przy pracy. Zachwycające są rzeźby wykonane w alabastrze zarówno te ogromne mające ponad dwa metry wysokości, jak i te maleńkie, które można kupić na pamiątkę. Szczególnie często rzeźbiona jest postać Buddy oraz słonie.

Birma | Prawdziwą skarbnicą inspiracji dla starożytnych artystów była kultura Mon oraz religia
Birma | Prawdziwą skarbnicą inspiracji dla starożytnych artystów była religia (by pwbaker )

Malarstwo

Ostatnia z dziecięciu najważniejszych birmańskich sztuk, czyli malarstwo, nazywana jest „panchi”. Malarstwo rozwinęło się w okresie Bagan. Początkowo inspirowane było nowo przybyłą do kraju religią, czyli buddyzmem Therawada. Praktykowano wówczas malarstwo na płótnie oraz na ścianach (np. freski w pagodach z Bagan). Jednak w okresie Yadanapon rozpowszechniły się książeczki malarskie nazywane „purapaik”.

Malarstwo obecnie przeżywa swój renesans. Artyści mają coraz większe możliwości nie tylko na arenie sztuki Myanmaru, ale także na rynku międzynarodowym.

Malarstwo stało się dla wielu osób sposobem na życie. W pobliżu świątyń można przyjrzeć się pracy malarzy i bezpośrednio od nich zakupić obraz. Warto jednak zapoznać się z klasykami birmańskiego malarstwa, aby wiedzieć, kiedy kupuje się reprodukcję, a kiedy oryginalne dzieło.