Laka – tradycyjna sztuka Birmy

22 lipiec 2016.

261
com_content.article
(10 razy zagłosowano, średnia ocena 4.90 na 5)
Laka – tradycyjna sztuka Birmy4.90 out of 50 based on 10 voters.


Słynna sztuka wyrobu przedmiotów z laki nazywana jest w Birmie Pan Yun i jest jedną z najstarszych form tradycyjnego rzemiosła w kraju. Liczne warsztaty rodzinne specjalizują się w wyrobie misek, talerzy lub pojemników na żywność a tradycyjny sposób produkcji przekazywany jest z pokolenia na pokolenie.

Birma | Pan yun jest jedną z najstarszych form tradycyjnego rzemiosła w kraju
Birma | Pan yun jest jedną z najstarszych form tradycyjnego rzemiosła w kraju (by brianholsclaw )

Historia wyrobu laki

Tradycje wyrobu laki sięgają w Birmie XIII wieku. Laka często była ofiarowywana jako prezent dla zagranicznych wysłanników, lub służyła do przechowywania biżuterii, listów czy buddyjskich inskrypcji. Najbardziej charakterystycznym przykładem wyrobu z laki są miski na jałmużnę dla mnichów, ale również  różnego rodzaju, większe i mniejsze naczynia czy pudełka.

Obecnie laka produkowana jest głownie w charakterze pamiątek dla odwiedzających kraj turystów.

Centrum produkcji

Głównym ośrodkiem produkcji laki jest miasto Bagan, gdzie sztukę jej wyrobu, według tradycyjnych metod, uprawia się już od dwóch wieków, a od 1920 roku funkcjonuje tu szkoła ucząca technik jej produkcji. Wystarczy odwiedzić jakąkolwiek świątynię w okolicy miasta Bagan by znaleźć lokalnych artystów wytwarzających i sprzedających lakę. Przy odrobinie szczęścia można również odwiedzić pracownię, gdzie te małe dzieła są wytwarzane.

Surowce wykorzystywane w produkcji

Przedmioty wykonywane są głownie z bambusa, często łączonego z końskim włosiem, aby nadać mu większą elastyczność, ale również z drewna tekowego.

Lakier wykorzystywany w produkcji to żywica pozyskiwana z drzew Melanorrhoea usitata lub Thitsee, które rosną w birmańskich lasach. Pierwotnie żywica ma kolor słomy, ale ciemnieje w kontakcie z powietrzem, przybierając czarną barwę. Nałożona na powierzchnie drewniane tworzy gładką i błyszczącą warstwę, odporną na wilgoć, gorąco czy uszkodzenia mechaniczne.

Proces produkcji

W produkcję laki zaangażowane są często całe rodziny a każdy z jej członków odpowiada za konkretny etap procesu. Przedmioty robione są od początku do końca ręcznie, cały proces trwa od 3 do 4 miesięcy w przypadku małego naczynia, aż do nawet roku w przypadku większego przedmiotu – jak np. mebel.

Gotowy przedmiot pokrywa się warstwa po warstwie żywicą i substancją o nazwie thayo (żywica zmieszana z popiołem), by uzyskać gładką powierzchnię. Im więcej warstw tym lepsza jakość wyrobu. Aby uzyskać piękny i trwały efekt potrzeba co najmniej 7 warstw lakieru, choć ich liczba dochodzi niekiedy do 15.

Następnie pozostawia się je do wyschnięcia w podziemnych, ceglanych piwnicach. Proces schnięcia trwa około kilku dni i jest powtarzany przy każdej nałożonej warstwie. Każda warstwa lakieru po wyschnięciu jest również dokładnie polerowana a przedmiot delikatnie myty przed nałożeniem kolejnej. Ostatnim etapem jest nanoszenie skomplikowanych wzorów.

Birma | Warsztat produkcyjny w Bagan
Birma | Warsztat produkcyjny w Bagan (by esme )

Dekoracja

Wzory i różnego rodzaju scenki są rzeźbione na powierzchni przedmiotu, za pomocą ostrego, żelaznego rysika, a następnie wypełniane pigmentem – czerwonym, zielonym lub żółtym. Jest to długi i powolny proces. Często do tworzenia dekoracji wykorzystuje się również płatki złota, miedziany drut lub drewno palmowe.

Tradycyjna birmańska laka dekorowana jest scenami z życia Buddy, z życia dworu, z legend Jataka, birmańskimi znakami zodiaku lub skomplikowanymi ornamentami i płatkami złota (Shwezawa). Niektóre naczynia inkrustowane są szklaną mozaiką lub półszlachetnymi kamieniami.

Popularne Formy

Do najbardziej charakterystycznych form należą: miska do ryżu na nóżce z wieczkiem zakończonym czubkiem, płytkie naczynia z pokrywką i kilkoma przegródkami, niskie stoliki do posiłków, karafki do wody oraz wazy.

Bardzo popularne są także przeróżne okrągłe lub prostokątne pudełka z pokrywkami, służące do przechowywania wielu rzeczy, tace na nóżce do serwowania bakalii lub ofiarowywania kwiatów Buddzie. Powszechne są również pudełka w kształcie dyni lub ptaków, jak np. sowa (symbol szczęścia). Również drogie meble tekowe bywają kryte laką.

Birma | Gotowe wyroby z laki
Birma | Gotowe wyroby z laki (by mikecogh )